و خطمى جوشانيده بخار گرفته دخلى تمام دارد و در تفتيح و نضج بوى سياه‌دانه گرم كرده سركه و نيل بر آن پاشند زكام را بگشايد و برگ سبزه بنفشه را گرم كرده بر سر روى به‌بندند گرما گرم قريب بشش ساعت نضج دهد و بلغم بسيار فرود آورد اگر بعد از نضج عطسه فرمايند به ادويه نيز خوب است و بعد از پاك شدن ماده فلونيا يا مثروديطوس البته نخورند كه ضرر هواى خشك باز عود نكند و غذاهاى سبك خورند و از ترشى مطلقا و از چربى و شيرينى به افراط ملاحظه كنند و هميشه خود را گرم و اگر گاهى گرم و گاهى سرد شود زكام هر مرتبه خام شود و مانند عادت شود و زكام كه از گرمى بود بتخصيص اگر علامات غلبه خون باشد فصد كنند و تلئين طبيعت كنند شربتى كه از نيلوفر و بنفشه و تخم خبازى و سناء مكى پخته باشند و بعد از آن همين بنفشه و نيلوفر پخته مىداده باشند و شربت خشخاش جهت زكام و نزله گرم بغايت خوب است و بوئيدن صندل سرخ كه با سركه سائيده باشند زكام گرم را بگشايد و همچنين سبوس با سركه بوئيدن و گاه زكام و نزله كه از ضعف شود خصوصا ضعفى كه از كثرت مباشرت بهم رسيده باشد علاج آن به ادويه مقويه دماغ مثل معاجين و لبوب و ترياق و مفرحات ياقوتى و غذاهاى مقوى خورند و ترك مباشرت كنند امراض الفم و خلل ذايقة ؟ كه از كثرت استفراغات بود چنانچه بعد از حميات بهم رسيده باشد علاج تقويت دماغ و بدن كنند به غذاها و دواهاى مقوى و چيزهاى كه طعم تيز داشته باشد و اگر باعث آن خلطى بود يا ماده استفراغ آن واجب دانند و ايارجات را در آن دخلى عظيم است و بعد از تنقيه چيزهاى ترش و تلخ و تيز بچشانند و سركه عنصل و سركه كبر و خردل و عاقرقرحا و فلفل و صعتر و حاشا اگر در دهان گيرند و بر زبان بمالند نافع آيد و آنكه جبلى